Ο Νίκος Ζουρνής είναι ένας τραγουδοποιός που τον καμαρώνω. Ακούω τα τραγούδια του και τα χαίρομαι. Ακολουθεί το δικό του μουσικό μονοπάτι, χωρίς να ξεφεύγει κάνοντας εκπτώσεις, αν λάβουμε υπόψιν το τοπίο της κατακερματισμένης δισκογραφίας. Ολοένα σκάβει πιο βαθιά του προσπαθώντας να αποτυπώσει κάτι ξεχωριστό. Πρόσφατα, συναντήθηκε μετην ερμηνεύτρια Ντίνα Σκέμπρη στον δίσκο Μεσοδυτικά. Στις 5 Απριλίου θα εμφανιστούν μαζί στον Σταυρό του Νότου, όπου θα παρουσιάσουν τα τραγούδια του δίσκου. Με αφορμή αυτή την μουσική εμφάνιση, μιλήσαμε για το yourearticles.
-Νίκο, πρόσφατα κυκλοφόρησε ο τελευταίος σου δίσκος που φέρει τον τίτλο Μεσοδυτικά. Πως γεννήθηκε;
Ένα φοβερό βράδυ, πριν πολλά χρόνια, βρέθηκα με τους συνεργάτες μου σε ένα σπίτι φίλων στην Πέρδικα Θεσπρωτίας. Ο κιθαρίστας Κώστας Σταυρόπουλος άρχισε να παίζει ηπειρώτικα τραγούδια που δεν ήξερα και έπαθα πλάκα. Λέω «Νικόλα, κάτι σημαντικό έχεις χάσει εδώ». Άρχισα να μελετάω περισσότερο την ηπειρώτικη παράδοση. Επιστρέφοντας κατά διαστήματα σε αυτά τα μέρη, περπατώντας στα βουνά, τα δάση και τα χωριά, σκεφτόμουν ποια πρωτότυπη μουσική θα ταίριαζε σε όλη αυτήν την ομορφιά. Κάπως έτσι, και με διάφορες άλλες παρόμοιες αφορμές, ξεκίνησα να γράφω τον δίσκο Μεσοδυτικά, προσπαθώντας να αφουγκραστώ και να αποτυπώσω τη γεωγραφία του συγκεκριμένου τόπου και να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου για τον μουσικό και στιχουργικό πλούτο που μας έχει προσφέρει.
-Με ποια διαδικασία γράφτηκαν τα τραγούδια;
Κλέβοντας χρόνο από τους καταιγιστικούς ρυθμούς της καθημερινότητας η οποία μας διασπά και μας πιέζει όλη την ώρα. Για να γράψω ένα στιχάκι ή μία μουσική, πρέπει να σταματήσω αυτήν τη φρενήρη κίνηση και να εστιάσω την προσοχή μου στη δημιουργία, κάτι όλο και πιο δύσκολο όσο περνάει ο καιρός. Η διαδικασία κάθε τραγουδιού διαφοροποιείται καθώς αλλάζει ο τόπος, ο χρόνος, ο τρόπος αλλά και η ίδια η ματιά μου στα πράγματα. Άλλα τραγούδια γράφονται στην Αθήνα, άλλα σε ταξίδια. Πολλά δημιουργούνται με τη μία και γρήγορα, άλλα παίρνουν μήνες.
-Τι είδους συναισθήματα κυριάρχησαν από την αρχή μέχρι την ολοκλήρωση του άλμπουμ;
Σε αυτό το άλμπουμ, όπως και στο προηγούμενο «Αν Ήταν Μήνας, Θα Ήταν Ιούλιος», πέρα από το ότι έγραψα μουσική κυρίως πάνω σε στίχους άλλων, εμπιστεύτηκα την ενορχήστρωση στον Αλέξανδρο Δανδουλάκη. Με τον Αλέξανδρο επιλέγουμε σταθερά τον ομαδικό τρόπο ηχογράφησης: όλοι οι μουσικοί μαζί στο στούντιο. Η συλλογικοποίηση της παραγωγής μεταμορφώνει προς το καλύτερο όλη τη διαδικασία. Γίνεται πιο απελευθερωτική, διαδραστική και διασκεδαστική. Βέβαια, τις στιγμές που ηχογραφείς υπάρχει και άγχος και ανασφάλεια για το αποτέλεσμα. Η δημιουργία έχει και επίπονες πλευρές, δεν είναι όλα ανώδυνα. Ωστόσο, η μοιρασιά απαλύνει τις γωνίες.
-Η ολοκλήρωση επέφερε την λύτρωση ή άνοιξε χαραμάδα για μια επόμενη μουσική κατάθεση;
Και τα δύο. Όταν το πόνημα ολοκληρώνεται και έχεις τραβήξει τα ζόρια σου για αυτό, οπωσδήποτε λυτρώνεσαι. Επιπλέον, το μοίρασμα με τους ανθρώπους έχει μια αδρεναλίνη την οποία θες να ξαναζήσεις. Τα τραγούδια είναι σαν τα μενίρ στα κόμικς. Κανείς και καμία δεν ξέρει σε τι ακριβώς χρησιμεύουν αλλά ο Οβελίξ τα φτιάχνει και τα προσφέρει κάθε φορά με μεγάλο μεράκι, χαρά και γενναιοδωρία.
-Αλήθεια, τι βρίσκεται αν κοιτάξουμε Μεσοδυτικά μας;
Θυμάμαι στο σχολείο, στο μάθημα της Γεωγραφίας, να μας λένε ότι η Πίνδος αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της χώρας. Αυτή η φράση εντυπώθηκε στο παιδικό μυαλό μου και ίσως λειτούργησε υποσυνείδητα στο να οδηγηθώ μουσικά και στιχουργικά προς τα εκεί. Ωστόσο, πρώτη φορά πήγα μεσοδυτικά με την ποίηση του Μιχάλη Γκανά. Όταν ταξίδεψα και ενσώματα, έψαχνα την Ήπειρο μέσα από τα μάτια του ποιητή. Την είχα ήδη χαρτογραφημένη μέσα μου πριν την αντικρύσω. Και ήταν πράγματι εκεί με έναν ποιητικό τρόπο. Ωστόσο, το τι θα δει ο καθένας και η καθεμία στα μεσοδυτικά είναι διαφορετικό και προσωπικό ταξίδι.
-Εσύ τι αντίκρισες όταν κοίταξες;
Δωρικότητα, απλότητα, το τραγούδι «Πήγαινα Το Δρόμο-Δρόμο» που λατρεύω, την πεντατονική κλίμακα, το κλαρίνο, τα βουνά, τα καφενεία, την ομίχλη, τα μαύρα ρούχα, τους αρχέγονους και προαιώνιους χορούς των Ηπειρωτών, το βήμα που πατάει ελαφρά στη γη, τη μεταφυσική των δέντρων και των πουλιών, τα νερά και τις πηγές των ποταμών, τα τσίπουρα κάτω από τον πλάτανο, τις έναστρες νύχτες του καλοκαιριού, τις ιστορίες της ξενιτιάς και πολλά άλλα, μικρά και μεγάλα.
-Στον δίσκο συνεργάζεσαι ξανά με την ερμηνεύτρια Ντίνα Σκέμπρη. Πρώτη φορά ήταν το 2023 στον δίσκο Αν Ήταν Μήνας, Θα Ήταν Ιούλιος. Ποια είναι τα στοιχεία που θαυμάζεις στην φωνή της;
Η Ντίνα ερμηνεύει, δε φωνάζει. Η χροιά της είναι φροντιστική και επουλωτική, μεταφέροντας υποβλητικά αλλά πυρακτωμένα το περιεχόμενο και το νόημα ενός κειμένου. Αυτός ο εσωτερικός τρόπος ερμηνείας με συνδέει πολύ περισσότερο με τα λόγια και τη μουσική ενός τραγουδιού. Η κυματομορφή της φωνής της με παραπέμπει σε φωνές που λατρεύω ως ακροατής, όπως αυτές της Λαυρεντίας Μπερνιδάκη, της Στέλλας Χασκίλ, της Billie Holiday και της Natalia Lafourcade.
-Πάνω σε ποια θεμέλια έχει οικοδομηθεί η συνεργασία σας;
Συνηθίζω να λέω ότι οι άνθρωποι είμαστε ξεχωριστοί πλανήτες που απέχουμε έτη φωτός ο ένας από τον άλλον. Για να γεφυρωθεί αυτή η απόσταση χρειάζονται χρόνος, τριβή και παρουσία. Ανακαλύπτοντας τον προσωπικό της κόσμο και δουλεύοντας μαζί της, δομήθηκε μία σφυρηλατημένη και κατεργασμένη σχέση. Υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη παρότι διαφωνούμε σε πολλά και αποκλίνουμε σε ορισμένες μουσικές προτιμήσεις.
-Ακούγοντας τον δίσκο, διέκρινα έναν διάχυτο λυρισμό όσον αφορά τη μουσική και ένα βουκολικό στοιχείο στους στίχους. Από πού άντλησες το υλικό και τον πυρήνα της θεματολογίας των τραγουδιών;
Η ποιητική και η λοξή προοπτική με ενδιαφέρουν περισσότερο στους στίχους. Επιπλέον, δε με ελκύουν οι περιγραφές με όρους καθημερινότητας. Προτιμώ ένα λεξιλόγιο πιο αφηρημένο και άχρονο. Τέλος, όπως ανέφερα και προηγουμένως, σημαίνον και σημαινόμενο ήθελα να αποτυπώνουν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της Ηπείρου.
-Για μια ακόμη φορά «συναντιέσαι» με παλιούς σου γνώριμους, όπως ο Θοδωρής Γκόνης στο πρώτο τραγούδι του δίσκου, το Φεγγάρι.
Ένας εξαιρετικός τεχνίτης και εξερευνητής του λόγου, ο οποίος είναι δύσκολο έως ακατόρθωτο να τον μιμηθείς. Επιλέγει συνήθως μικρές φόρμες τραγουδιού: μέσα σε περιορισμένες αριθμητικά στροφές και λέξεις, συμπυκνώνει ολόκληρους κόσμους, νοήματα και γαλαξίες. Πώς το κάνει αυτό; Δεν ξέρω… Δεν το έχω βρει ακόμα, παρότι τον μελετάω πολλά χρόνια. Τον ευχαριστώ από καρδιάς που μου εμπιστεύεται τα κείμενά του. Είναι πολύ τιμητικό για εμένα.
-Από τη πρώτη στιγμή λάτρεψα την προσέγγιση σου πάνω στο Έχω Ένα Αηδόνι του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Τι σε τράβηξε στο συγκεκριμένο ποίημα ώστε να το προσεγγίσεις συνθετικά;
Σε ευχαριστώ πολύ Χρήστο! Με κέντρισε αμέσως μόλις το διάβασα. Το άφησα στο γραφείο μου, όπως κάνω συνήθως, για να το βλέπω καθημερινά. Με τον καιρό, εξερευνώντας το από διαφορετικές γωνίες, κατέληξα στη μουσική που άκουσες. Ωστόσο, μου πήρε μήνες. Το δούλευα σε Αθήνα, Αμοργό, Νίσυρο, Τζουμέρκα, Καρδίτσα… Σε διάφορα μέρη… Έχει την πυκνότητα και τη λιτότητα που αναζητάω, όντας μόλις τρία τετράστιχα και χρησιμοποιώντας ελάχιστες λέξεις. Λέει όμως τόσα πράγματα!
-Το Πουλιά Ξενιτεμένα αποτελεί έναν δικό σου φόρο τιμής στον Μιχάλη Γκανά. Πως προέκυψε;
Πριν χρόνια είχα μελοποιήσει ένα κείμενο του Μιχάλη Γκανά με τίτλο «Αχ Βουνά Μου». Το είχα βρει στο βιβλίο του, όπως και πολλά άλλα. Ωστόσο, όταν μίλησα μαζί του μου είπε πως το κείμενο είχε ήδη μελοποιηθεί από άλλον συνθέτη και επρόκειτο σύντομα να κυκλοφορήσει. Προσπάθησα να γράψω τελείως διαφορετικούς στίχους, αλλά το αποτέλεσμα δε με ικανοποιούσε. Κατά συνέπεια, γύρισα στην «πηγή», βασιζόμενος ουσιαστικά στο αρχικό του κείμενο. Ζήτησα και την άδειά του, γιατί αυτό που έγραψα έμοιαζε πολύ με το δικό του. Ως γενναιόδωρος άνθρωπος, μου έδωσε τη συγκατάθεσή του.
-Τι θυμάσαι από εκείνον;
Ζεστός άνθρωπος γεμάτος καλοσύνη. Πάντα κοντά στη νέα γενιά. Πηγαίναμε για καφέ στην Πανόρμου ή μιλάγαμε στο τηλέφωνο και ένα κύμα καλοσύνης με κατέκλυζε. Ένας τέτοιου διαμετρήματος ποιητής να σου δίνει στίχους και να συνομιλεί μαζί σου… Φαντάζεσαι πόσο ενδυναμωτικό είναι για έναν νέο άνθρωπο. Και πόσο μεγάλο κενό η απουσία του.
-Λείπουν τέτοιες φυσιογνωμίες από τα καλλιτεχνικά πεπραγμένα;
Δε θα μιλήσω γενικά για τον καλλιτεχνικό χώρο. Μου λείπουν εμένα προσωπικά και σαν άνθρωποι και σαν καλλιτέχνες. Ο Μάνος Ελευθερίου και ο Μιχάλης Γκανάς ήταν ταμένοι στον ποιητικό και στιχουργικό λόγο. Δεν έγραφαν συγκυριακά. Και ο χαρακτήρας τους ταυτιζόταν με το έργο τους. Ποιούσαν ήθος. Συνδέθηκα μαζί τους και ναι, μου λείπουνε.
-Ποιο τραγούδι του δίσκου βρίσκεται πιο κοντά στην καρδιά σου;
Κάθε ένα έχει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του. Ωστόσο, για να μην αποφύγω την ερώτηση θα πω τα «Πουλιά Ξενιτεμένα» όπου τραγουδάει η Ντίνα Σκέμπρη μαζί την Υβόννη Μέλισσα.
-Στις 5 Απριλίου θα εμφανιστείς μαζί με την Ντίνα Σκέμπρη στον Σταυρό του Νότου. Τι αναμένεται να ακούσουμε;
Θα παρουσιάσουμε όλα τα τραγούδια από τα δύο άλμπουμ μας με την Ντίνα και κάποια από την παλιότερη δισκογραφία μου, αναμορφωμένα μέσα από ένα φολκ και τζαζ πρίσμα. Αυτή η οπτική προέκυψε μέσα από τις πρόβες και το παίξιμο με τους συνεργάτες μουσικούς: Αλέξανδρο Δανδουλάκη (ηλεκτρική κιθάρα), Γιάννη Κονταράτο (βιολί), Αλέξανδρο Τζιόβα (κοντραμπάσο) και Θανάση Τσακιράκη (τύμπανα). Στον ήχο θα είναι ο Γιάννης Ταβουλάρης και στα φώτα ο Γιάννης Μπράτσης. Βέβαια, θα παίξουμε και λίγες διασκευές, αλλά μην τα μαρτυρήσουμε όλα!
-Το τραγούδι και η δισκογραφία βιώνουν μια βαθιά κρίση. Με ποιον τρόπο θα καταφέρει ένας νέος καλλιτέχνης να κάνει τα μουσικά του όνειρα πραγματικότητα;
Ειλικρινά; Δεν έχω ιδέα. Προσωπικά πορεύομαι με τον τρόπο που μου έμαθαν ο Μάνος Ελευθερίου και ο Μιχάλης Γκανάς. Άλλο δρόμο δεν ξέρω. Φυσικά, διδάχτηκα και από ανθρώπους που δε γνώρισα, όπως η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, ο Άλκης Αλκαίος και η Μαριανίνα Κριεζή. Οι νέοι και οι νέες θα βρουν αντίστοιχα τους δικούς τους δρόμους και τρόπους. Επιπλέον, ας μη βγάζουμε βιαστικά συμπεράσματα για την εποχή μας. Ας θυμηθούμε ότι τη δεκαετία του 1990 όλοι και όλες μιλούσαν για κρίση στο τραγούδι. Στις μέρες μας, αυτή η δεκαετία εκτιμάται -και καλώς θεωρώ- ως ιδιαιτέρως γόνιμη. Επομένως, το παρόν θα πάρει άλλες διαστάσεις στο μέλλον, αλλά ως παρελθόν πια. Αν θέλουμε να δούμε κάτι ελπιδοφόρο στο τώρα, ας διαβάσουμε τους στίχους της Νάντης Χατζηγεωργίου.
-Τι ονειρεύεσαι για το μέλλον;
Να είμαστε πιο τρυφεροί με όλα τα όντα αυτού του πλανήτη, έμβια και άβια. Αλλιώς θα μας πάρει και θα μας σηκώσει!
-Νίκο σε ευχαριστώ πολύ για την επικοινωνία μας.
Εγώ σε ευχαριστώ.
Συνέντευξη στον Χρήστο Ηλιόπουλο
Ζουρνής Νίκος: εδώ
Διαβάστε περισσότερες συνεντεύξεις: εδώ
