Υπάρχουν δημιουργοί που φεύγουν απ’ τη ζωή, αφήνοντας πίσω τους θόρυβο. Υπάρχουν κι εκείνοι, που διαγράφουν μια άηχη πορεία, η οποία μερικές φορές, κρύβει μέσα της βροντερούς ήχους, που αξίζει να ακουστούν σε όλους. Η Χρύσα Σπηλιώτη, ήταν πάντα μέρος της δεύτερης κατηγορίας: μια ήρεμη παρουσία με τρανταχτό έργο.
Ο χαμός της, στις φονικές πυρκαγιές στο Μάτι, το καλοκαίρι του 2018, μας συγκλόνισε όλους. Όμως, πέρα από εκείνες τις ημέρες, το έργο της δεν βρέθηκε όσο συχνά του άξιζε στο επίκεντρο. Και αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για να επιστρέψουμε σήμερα σε αυτό.
Η πορεία της Χρύσας Σπηλιώτη στο θέατρο, δεν περιορίστηκε σε έναν ρόλο. Υπήρξε ηθοποιός, συγγραφέας, σκηνοθέτης, δασκάλα δημιουργικής γραφής: μία δημιουργός με πολυδιάστατη παρουσία. Το πρώτο της θεατρικό έργο με τίτλο «Ποιος ανακάλυψε την Αμερική», είναι ίσως το πιο γνωστό της έργο. Μια ιστορία για τη φιλία, τον χρόνο και όσα αλλάζουν -ή δεν αλλάζουν- μέσα μας.
Ακολούθησαν και άλλα έργα, όπως το «Σκωτσέζικο Ντους», «Φωτιά & Νερό», «Πόρτες», αλλά και το διήγημά της με τίτλο «Χαμένο Δίκιο», που επιβεβαιώνουν τη σταθερή της προσήλωση σε έναν λόγο άμεσο, ανθρώπινο, χωρίς περιττές επιδείξεις. Δεν έγραφε για να εντυπωσιάσει. Έγραφε για να πλησιάσει με έναν δικό της τρόπο, πολλά και διαφορετικά θέματα λεπτού χειρισμού, αν σκεφτείς ότι κάθε της βιβλίο, πραγματεύεται έμμεσα, κοινωνικούς, ηθικούς και ανθρώπινους προβληματισμούς.
Η δύναμη της γραφής της δε βρίσκεται στις μεγάλες κορυφώσεις ή στις θεαματικές ανατροπές. Βρίσκεται στην παρατήρηση και στην ικανότητα να αποτυπώνει εκείνες τις μικρές, καθημερινές στιγμές που συχνά προσπερνάμε κατά λάθος ή και επίτηδες…
Οι ήρωές της δεν είναι ήρωες με τη συμβατική έννοια του όρου. Είναι άνθρωποι αναγνωρίσιμοι, με αντιφάσεις, σιωπές, αμφιβολίες. Και μέσα από αυτούς, η Σπηλιώτη καταφέρνει να μιλήσει για κάτι βαθύτερο: την ανάγκη να συνδεθούμε, να καταλάβουμε και να μας καταλάβουν. Δημιούργησε σχέσεις, ανάμεσα στους χαρακτήρες της, αλλά και ανάμεσα στο έργο και τον θεατή.
Το έργο της δεν ανήκει μόνο στη στιγμή που γράφτηκε. Οι θεματικές της -η φιλία, η φθορά, η μοναξιά, η ανάγκη για επικοινωνία- είναι διαχρονικές. Δεν εξαρτώνται από εποχές ή τάσεις. Γι’ αυτό και, ακόμη και σήμερα, τα κείμενά της διαβάζονται και ανεβαίνουν και στο θέατρο, με την ίδια αίσθηση οικειότητας, σαν να γράφτηκαν τώρα, για την εποχή μας.
Ίσως το πιο άδικο με τη διαδρομή της είναι ότι η γραφή της δε συζητήθηκε και δεν ακούστηκε, όσο θα έπρεπε. Σε έναν χώρο όπου συχνά κυριαρχούν πιο δυνατές φωνές, η δική της, η πιο χαμηλόφωνη και η πιο εσωτερική, δεν διεκδίκησε χώρο με τον ίδιο τρόπο. Κι όμως, αυτή η ήσυχη δύναμη είναι που την κάνει να ξεχωρίζει.
Ίσως τελικά το πιο σημαντικό δεν είναι πόσο ακούστηκε ένας άνθρωπος και το έργο του, αλλά πόσο αληθινός και αυθεντικός ήταν, και πόσο ο κόσμος είναι διατεθειμένος να κατανοήσει το μεγαλείο της ψυχής του, και κατ’ επέκταση της γραφής του. Η Χρύσα Σπηλιώτη δεν έκανε θόρυβο, σε κανέναν τομέα της ζωής της. Άφησε όμως πίσω της κάτι πιο ουσιαστικό: λέξεις που συνεχίζουν να βρίσκουν τον δρόμο τους. Τα έργα της, πάντα και για πάντα θα κοσμούν τη βιβλιοθήκη του σπιτιού μου, υπενθυμίζοντάς μου τι μου δίδαξαν διαβάζοντάς τα, αλλά και την ύπαρξή της. Μπορεί, μάλιστα, αυτό να είναι και το χρέος όλων μας, για τον χώρο που δεν διεκδίκησε με μεγάλα μέσα, αλλά πάντα της άξιζε.
